صرعچیست|روشهایپیشگیریودرمان+نقشتغذیهدردرمانصرع

بیماری صرع چیست؟

صرع یک اختلال عصبی(نورولوژیک) است که منجر به حملات ناگهانی و مکرر تشنجی می‌شود. این حملات ناشی از فعالیت بی‌نظم و بی‌رویه در مغز هستند. بیماری صرع (epilepsy) چهارمین بیماری شایع و مزمن در جهان می باشد که در ایران حدود 900/000 نفر به این بیماری مبتلا می باشند. در ادامه به بررسی دقیق‌تر صرع، علائم، علل، تشخیص و درمان آن پرداخته می‌شود.

انواع صرع

صرع، که به چندین دسته مختلف تقسیم می‌شود، انواع متفاوتی از تشنج‌ها را شامل می‌گردد که بر اساس محل شروع فعالیت غیرطبیعی در مغز تعریف می‌شوند:

• 1. تشنج کانونی یا جزئی: این نوع تشنج زمانی رخ می‌دهد که فعالیت غیرطبیعی مغز محدود به یک ناحیه خاص است. تشنج‌های کانونی به دو زیرمجموعه تقسیم می‌شوند:
• 2. تشنج کانونی با اختلال در هوشیاری: در این حالت، بیمار ممکن است به طور موقت هوشیاری خود را از دست دهد، به یک نقطه خیره شود، و به محرک‌های پیرامونی پاسخ ندهد. حرکاتی نظیر دست زدن، چرخیدن دور خود، جویدن یا بلع ممکن است دیده شود.
• 3. تشنج کانونی بدون از دست دادن هوشیاری: هوشیاری بیمار کاهش نمی‌یابد و بیمار ممکن است تمامی وقایع را به یاد داشته باشد. این تشنج‌ها معمولا کوتاه و کمتر از دو دقیقه طول می‌کشند.
• 4. صرع خفیف: این نوع صرع معمولاً برای مدت کوتاهی به طول انجامیده و اغلب در کودکان مشاهده می‌شود. بیمار ممکن است برای چند لحظه به یک نقطه خیره شود یا دچار اختلالات حرکتی جزئی مانند گزیدن لب یا پرش پلک شود.
• 5. تشنج‌های منتشر یا صرع بزرگ: این تشنج‌ها تمامی نقاط مغز را درگیر می‌کنند و به شش دسته تقسیم می‌شوند:
• 6. تشنج‌های خاموش: معمولاً در کودکان روی می‌دهد و شامل خیره شدن و انجام حرکات تکراری است.
• 7. تشنج‌های آتونیک: در این حالت، کنترل عضلات از دست رفته و فرد ممکن است ناگهانی افت کند.
• 8. تشنج‌های تونیک: عضلات بدن بیمار سفت شده و موجب می‌شود فرد زمین بخورد.
• 9. تشنج‌های کلونیک: باعث حرکات ناگهانی عضلات، به ویژه در بازوها، گردن و صورت می‌شوند.
• 10. تشنج‌های میوکلونیک: عضلات به صورت ناخواسته و ناگهانی منقبض می‌شوند و بیشتر در کودکان و نوجوانان مشاهده می‌شود.
• 11. تشنج‌های تونیک-کلونیک: این تشنج‌ها شدیدترین نوع صرع بوده و باعث از دست دادن ناگهانی هوشیاری می‌شوند. لرزش و سفتی بدن و گاهی اوقات از دست دادن کنترل ادرار یا گاز گرفتن زبان از ویژگی‌های این تشنج‌ها است.

این توضیحات می‌توانند به درک بهتر انواع صرع و تشنج‌های مرتبط با آن کمک کنند و به بهبود استراتژی‌های مدیریتی و درمانی این بیماری منجر شوند.

علل ابتلا به بیماری صرع

صرع یک بیماری عصبی و اغلب مادام‌العمر است که می‌تواند به انواع مختلف تشنج‌ها منجر شود، از تشنج‌های جزئی که تنها بخش کوچکی از مغز را تحت تاثیر قرار می‌دهند، تا تشنج‌های شدید که کل مغز را درگیر می‌کنند و می‌توانند منجر به بیهوشی ناگهانی شوند. در نیمی از موارد، علت ابتلا دقیقاً مشخص نیست. در اینجا به بررسی برخی از شناخته‌شده‌ترین دلایل ابتلا به آن می‌پردازیم:

• ضربه به سر: ضربه به سر ناشی از تصادفات، سقوط یا سایر حوادث می‌تواند منجر به ابتلا به صرع شود.
• تومورهای مغزی: وجود تومور در مغز می‌تواند فعالیت الکتریکی غیرطبیعی ایجاد کرده و باعث تشنج شود.
• بیماری‌های عروقی مغزی: بیماری‌هایی مانند سکته مغزی که به بافت مغز آسیب می‌رسانند، می‌توانند زمینه‌ساز صرع باشند.
• عفونت‌های مغزی: بیماری‌هایی مانند مننژیت و انسفالیت که باعث التهاب و آسیب مغزی می‌شوند، خطر ابتلا به صرع را افزایش می‌دهند.
• دمانس و زوال عقل: اختلالات مغزی مزمن مانند آلزایمر می‌توانند فعالیت غیرطبیعی مغزی را تحریک کرده و منجر به تشنج شوند.
• بیماری‌های ویروسی: عفونت‌های ویروسی مانند ایدز و انسفالیت ویروسی که مستقیماً مغز را درگیر می‌کنند.
• عوامل ژنتیکی و ارثی: سابقه خانوادگی صرع یکی از عوامل مهم در ابتلا به این بیماری است.
• آسیب‌های پیش از تولد: شرایط نامناسب محیطی یا تغذیه‌ای در دوران بارداری مانند کمبود اکسیژن می‌تواند بر رشد مغزی جنین تاثیر منفی گذاشته و خطر صرع را افزایش دهد.

روش های تشخیص بیماری صرع

تشخیص صرع معمولاً توسط یک تیم پزشکی تخصصی صورت می‌گیرد. روش‌های تشخیص، شامل انجام اقدامات پزشکی دقیق و بررسی افرادی که شاهد تشنج شده‌اند، انجام آزمایش‌های تصویربرداری مغز مانند EEG (الکتروآنسفالوگرافی)، MRI (تصویربرداری با رزونانس مغناطیسی)، و CT scan (تصویربرداری کامپیوتری)، و همچنین انجام آزمایش‌های خونی و اندازه‌گیری‌های دیگر است.

• معاینه پزشکی و تاریخچه بالینی: پزشک از بیمار و خانواده‌اش درباره نوع، شدت و فراوانی حملات تشنج سوال می‌پرسد تا الگوهای احتمالی را شناسایی کند.
• الکتروانسفالوگرافی (EEG): این تست که فعالیت الکتریکی مغز را ثبت می‌کند، یکی از اصلی‌ترین روش‌های تشخیص صرع است. EEG می‌تواند نواحی غیرطبیعی فعالیت مغز را که ممکن است به تشنج منجر شوند، نشان دهد.
• تصویربرداری مغزی با رزونانس مغناطیسی (MRI): MRI می‌تواند تصاویر دقیقی از مغز فراهم کند و به شناسایی ضایعات یا آسیب‌های ساختاری که ممکن است باعث تشنج شوند، کمک کند.
• توموگرافی کامپیوتری (CT Scan): این تصویربرداری نیز برای بررسی وجود ضایعات یا تومورهای مغزی
• تست‌های خون: انجام آزمایش خون به منظور بررسی علل زمینه‌ای دیگر تشنج مانند عفونت‌ها، مشکلات متابولیک یا اختلالات الکترولیتی.
• پانل‌های ژنتیکی: در صورتی که پزشک مظنون به ارثی بودن صرع باشد، ممکن است تست‌های ژنتیکی تجویز شود تا ببیند آیا جهش‌های خاصی که می‌توانند به صرع منجر شوند، وجود دارد یا خیر.
• مطالعه خواب: برخی از تشنج‌ها در خواب رخ می‌دهند، بنابراین مطالعه خواب ممکن است برای تشخیص دقیق‌تر صرع در برخی بیماران مورد نیاز باشد.
• تصویربرداری با رزونانس مغناطیسی (MRI): MRI می‌تواند تصاویر دقیقی از مغز فراهم کند و به شناسایی ضایعات یا آسیب‌های ساختاری که ممکن است باعث تشنج شوند، کمک کند.
• توموگرافی کامپیوتری (CT Scan): این تصویربرداری نیز برای بررسی وجود ضایعات یا تومورهای مغزی استفاده می‌شود.

این روش‌های تشخیصی به پزشکان کمک می‌کنند تا با دقت بیشتری علت تشنج‌ها را شناسایی و برای آن دسته از بیماران درمان مناسب را تجویز کنند.

داروهای ضد تشنج برای درمان صرع

درمان دارویی صرع معمولاً شامل مصرف داروهای ضدتشنج می‌شود که باعث کنترل حملات تشنجی می‌شوند. انتخاب دارو و دوز آن بستگی به نوع و شدت صرع و واکنش فرد به دارو دارد. در برخی موارد، افزایش دوز یا ترکیب چندین دارو ممکن است لازم باشد. همچنین، در صورتی که داروها موثر نباشند، روش‌های دیگر مانند جراحی یا درمان‌های جایگزین ممکن است لازم باشد.

داروهای ضدتشنج برای درمان صرع شامل موارد زیر می‌شوند:

• 1. فنیتوئین (Phenytoin)
• 2. کاربامازپین (Carbamazepine)
• 3. والپروات سدیم (Sodium valproate)
• 4. لموتریژین (Lamotrigine)
• 5. لووتیروکسین (Levetiracetam)
• 6. توپیرامات (Topiramate)
• 7. گاباپنتین (Gabapentin)
• 8. پرگابالین (Pregabalin)

همه این داروها نیاز به نظارت دقیق پزشک دارند و ممکن است باعث اثرات جانبی مختلفی شوند، بنابراین تنها زیر نظر پزشک و با توجه به نیازهای خاص فرد باید مصرف شوند.

درمان صرع با رژیم غذایی

1- رژیم کتوژنیک:

بعضی از مطالعات نشان داده‌اند که رژیم کتوژنیک ممکن است باعث کاهش تعداد حملات تشنجی و بهبود کنترل صرع شود، به ویژه در افرادی که به داروهای ضدتشنج پاسخ نمی‌دهند. با این حال، اثرات رژیم کتوژنیک بر صرع ممکن است بین افراد متفاوت باشد و تأثیرات جانبی مختلفی نیز داشته باشد. بنابراین، قبل از شروع یک رژیم کتوژنیک، مهم است که با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنید و توصیه‌های خاصی را دنبال کنید.

رژیم کتوژنیک یک نوع رژیم غذایی است که شامل مصرف مقادیر بسیار کمی کربوهیدرات، مقادیر معتدلی پروتئین، و مقادیر بالایی چربی می‌باشد. این رژیم معمولاً به منظور تحریک تولید کتون‌ها در بدن انسان طراحی شده است. کتون‌ها موادی هستند که تولید شده و در بدن به عنوان یک منبع انرژی برای مغز و سایر اعضای بدن استفاده می‌شوند.

با کاهش مصرف کربوهیدرات، بدن به جای استفاده از گلوکز به عنوان منبع انرژی، شروع به تجزیه چربی‌ها به اسیدهای چرب و تولید کتون می‌کند. این وضعیت که به نام کتوز معروف است، می‌تواند به کاهش تعداد حملات تشنجی در برخی افراد با صرع کمک کند. رژیم کتوژنیک عموماً شامل موادی مانند گوشت، ماهی، تخم مرغ، خامه، روغن‌های غنی از چربی (مانند روغن‌های نباتی و کره)، سبزیجات، و محصولات لبنی با کمترین مقدار قند و کربوهیدرات است.

2- رژیم اتکینز:

رژیم غذایی اتکینز نیز یک نوع رژیم کم‌کربوهیدرات و با مصرف بالای چربی است که ممکن است برخی از افراد با صرع تأثیر مثبتی داشته باشد. این رژیم شامل مصرف مقادیر بالایی از چربی، مقادیر معتدلی پروتئین، و کاهش مصرف کربوهیدرات است. با کاهش مصرف کربوهیدرات، بدن ممکن است به جای استفاده از گلوکز به عنوان منبع انرژی، به تجزیه چربی‌ها و تولید کتون‌ها بپردازد، که ممکن است برخی افراد با صرع را کاهش دهد.

هرچند که برخی افراد از بهبودی در تعداد حملات تشنجی با این رژیم گزارش داده‌اند، اما همیشه تأثیرات رژیم غذایی بر صرع می‌تواند متفاوت باشد و نیاز به تجربه شخصی و نظارت پزشکی دارد. بنابراین، قبل از شروع یک رژیم غذایی جدید، بهتر است با پزشک یا تغذیه‌شناس مشورت کنید و توصیه‌های خاصی را دنبال کنید.

بهترین راه های درمان صرع

برخی افراد ممکن است صرع مقاوم به درمان داشته باشند، یعنی حالتی که حتی با مصرف داروهای ضدتشنج، حملات تشنجی کنترل نشود. در این موارد، رویکردهای درمانی دیگری ممکن است لازم باشد. برخی از این روش‌ها شامل موارد زیر می‌شوند:

• 1. رژیم‌های غذایی خاص: رژیم‌های مختلف غذایی ممکن است برای کنترل صرع موثر باشند، از جمله رژیم کتوژنیک و رژیم غذایی متوسط میزان چربی (MAD).
• 2. جراحی: جراحی می‌تواند به عنوان یک روش درمانی برای حالات صرع مقاوم به درمان مورد استفاده قرار گیرد، مانند برداشتن بخشی از مغز که موجب تولید حملات تشنجی می‌شود.
• 3. دستگاه‌های تحریکی: دستگاه‌هایی مانند Vagus Nerve Stimulation (VNS) که با تحریک اعصاب برای کاهش حملات تشنجی استفاده می‌شوند.
• 4. داروهای جدید: داروهای جدیدی که به تازگی توسعه یافته‌اند و ممکن است برای کاهش حملات تشنجی موثر باشند.

هر فرد و شرایطی متفاوت است، بنابراین انتخاب بهترین روش درمانی برای هر فرد نیازمند مشورت با یک تیم پزشکی تخصصی است.